صفحه اصلی اخبار و رویدادها مقالات کفپوش عایق برق

ضرورت استفاده از کفپوش عایق برق


IEC61111 ضرورت استفاده از کفپوش عایق برق مطابق استاندارد 

و مقررات و آئین نامه های داخلی و نحوه تعیین کلاس عایقی کفپوش ها


همانگونه که استحضار دارید همه ساله در جهان ده ها میلیون کارگر قربانی حادثه می شوند که منجر به بروز لطمات جسمی و روحی زیادی به ایشان می گردد. برق گرفتگی از جمله این حوادث است که ممکن است عواقب مختلفی نظیر مرگ ناشی از ایست قلبی ˛ سوختگی داخلی و سوختگی خارجی بدنبال داشته باشد

هنوز هم به خاطر عدم رعایت مسایل ایمنی شاهد از دست دادن عزیزانمان خواهیم بود و این در حالی است که در کشورهای اروپایی یا آمریکایی و ... که به صورت اصولی و فقط توسط متخصصین برقی، فعالیت های برقی خود را انجام می دهند این آمار به مراتب پایین تر است

با توجه به آمار نسبتا بالا در زمینه حوادث مربوط به برق گرفتگی˛ لزوم رعایت دقیق نکات ایمنی در مقابل برق گرفتگی و آموزش افراد و بهره گیری از شیوه های جدید ایمنی در جهت ارتقای سطح ایمنی امری حیاتی است

آمار ارائه شده در کشور نشان از روند صعودی برق گرفتگی در دهه 80 دارد اما متاسفانه برنامه مشخص و آموزش مناسبی برای کاهش این آمار وجود ندارد

 

عوامل متعددی وجود دارد که ما شاهد اینچنین آمار بالایی هستیم. از جمله موارد مهم در مرگ و میر ناشی از برق گرفتگی می توان به عدم حفاظت مناسب تجهیزات و تاسیسات برقی، عدم رعایت اصول ایمنی، استفاده غیر مجاز از برق، سرقت سیم و کابل برق و همچنین انجام امور برقی توسط مردم عادی اشاره کرد

براساس آمار سازمان پزشکی قانونی کشور 750 نفر در اثر برق گرفتگی در سال 89 جان خود را از دست دادند که نسبت به آمار 705 کشته در سال 88˛ آمار کشته شدگان با رشد 6.4 درصدی مواجه شده است. تهران با 166 کشته پر حادثه ترین استان در تلفات برق گرفتگی کشور درسال 89 بوده است. یادآور می شود در حد فاصل سال های (1384 تا 1393) شش هزار و 876 نفر به علت برق گرفتگی در کشور جان خود را از دست دادند

 

چرا آگاه سازی مصرف کنندگان مهم است 

همانطور که می دانید انرژی الکتریکی در اشکال مختلف و در دو سطح ولتاژی فشار متوسط (بیست کیلوولت) و فشار ضعیف در نقاط مختلف شهر و روستاها، برای مصارف صنعتی، تجاری و خانگی توزیع می گردد. وجود خطوط هوایی برق و عبور آن ها از جوار ساختمان ها و درختان و همچنین استفاده از این انرژی، در داخل منزل و کارگاه ها از جمله موارد حضور گسترده این انرژی قدرتمند در زندگی و محیط زیست انسان است. بی شک انسان با مشاهده علائم هر گونه خطری به صورت ذاتی در مقابل آن از خود عکس العمل نشان می دهد و در صدد رهایی از آن بر می خیزد، اما چون کمیات انرژی الکتریکی با حواس انسان قابل لمس نمی باشد، لذا لازم است حداقل اطلاعات مورد نیاز در خصوص استفاده صحیح از برق و نیز مخاطرات شبکه های هوایی برق در دسترس عامه مردم جامعه قرار بگیرد تا در موارد لزوم پیشگیری لازم به عمل آورند

 

هدف اصلی از ایمنی برق 

هدف اصلی از ایمنی برق˛  جلوگیری از بروز حوادث و اتفاقات ناشی از برق به منظور حفظ سلامتی انسان در درجه اول و در درجه دوم تاسیسات و ساختمان هاست. در همین راستا از قوانین و مقررات ایمنی برق، برای دستیابی به این مهم استفاده می گردد، که در ابعاد فنی، در نصب و استفاده از تجهیزات الکتریکی و ماشین‌آلات بکار گرفته می شوند. لذا با توجه به گستردگی استفاده از تجهیزات الکتریکی در فعالیت های روزمره، اجرای مقررات و دستورالعمل های ایمنی برق در همه فعالیت های جامعه ضرورت دارد


اهمیت ولتاژ جریان

برخلاف تصور بسیاری که تنها برق فشار متوسط و قوی را خطرناک می دانند و بالا بودن ولتاژ جریان را تنها شرط لازم شوکهای وارده قلمداد می کنند خطر شوکهای الکتریکی در برق فشار ضعیف (از 1 تا 1000 ولت) موضوعی است که عامل اصلی برق گرفتگی ها می باشد. با توجه به این که حداقل مقاومت بدن انسان 1000 اهم می باشد خطر از هنگامی شروع می شود که  فشار الکتریکی سیمها نسبت به زمین از 50 ولت برای جریان مستقیم و 25 ولت برای جریان متناوب تجاوز کند

 

چند توصیه ایمنی به منظور استفاده از تجهیزات الکتریکی

:برای جلوگیری از برق‌گرفتگی در هنگام كار با تجهیزات الکتریکی باید موارد زیر را رعایت گردد

1-     در بسیاری از موارد بایستی كه در صورت امكان از چند روش حفاظت ‌دهی، بصورت همزمان استفاده كرد تا در صورت هرگونه عیب و ایراد در یكی از سیستم‌های حفاظتی، سیستم دیگر حفاظت را تأمین كند، مثل استفاده از عایق لاستیکی در زیر دستگاه بطور توأم، كه البته این مورد از راه های اولیه حفاظت در مقابل برق‌گرفتگی است

 

2-      ایزوله كردن بدن شخص: یكی از راه های اساسی برای محافظت اشخاص عبارت است از ایزوله كردن آنها بوسیله دستكش و لباس یا كفش ایمنی كه از مواد عایق ساخته شده است. همچنین برای جلوگیری از خروج جریان از بدن، كف محل كار را با وسایل مناسب مانند کفپوش عایق برق بپوشانند

 

 

3-      نصب سیستم اتصال زمین در منزل و یا کارگاه با نظر مهندسان و مشاوران ذیصلاح و اتصال بدنه تجهیزات الکتریکی  به زمین یا سیستم ارتینگ: این روش یكی از روش‌های كاملاً ایمن است، چرا که اگر سیستم اتصال به زمین به طور صحیح و با مقاومت كم نصب شده باشد، در صورت وجود نشتی جریان و نقص عایقی تجهیزات برقی، قبل از اینکه تماسی با بدنه این دستگاه ها برقرار گردد، تجهیزات حفاظتی موجود در تابلو اصلی برق سیستم را قطع خواهند کرد

 

4-     استفاده از رله حفاظتی نشتی جریان (کلید جریان تفاضلی): رله‌های حفاظتی به نحوی ساخته شده‌اند كه به محض ایجاد اختلالاتی در سیستم برق و به هنگامی كه جریان برق بیش از 30 میلی‌آمپر از بدن انسان عبور كند، بلافاصله عمل می‌كند و جریان برق دستگاه بطور اتوماتیك قطع می‌شود و اگر شخص با دستگاهی كه مجهز به این وسیله است، تماس حاصل كند از خطر برق‌گرفتگی محفوظ خواهد بود. (استفاده از این رله ها بعنوان حفاظت اضافی بوده لذا قبل از نصب و استفاده از این رله ها، در منزل و یا کارگاه بایستی سیستم ارتینگ استاندارد بعنوان حفاظت اصلی نصب شده باشد) 

 

آشنایی با مقررات و آئین نامه های داخلی مرتبط در رابطه با استفاده از کفپوش عایق برق

خوشبختانه آئین نامه ها و مقررات مناسبی برای حفاظت نیروی انسانی در مقابل برق گرفتگی تدوین شده است هرچند به دلیل اطلاع رسانی ناکافی و در نتیجه نا آگاهی کارفرمایان یا مدیران ایمنی از این مقررات، در بعضی موارد ایمن سازی شرایط کارگاهی مطلوب در مقابل این خطرات صورت نمی پذیرد

 

آیین نامه حفاظت و بهداشت کار

بخش ششم : تابلوهای برق و تخته کلیدها

ماده  14 -بند ب

مقابل تابلوهای برق و صفحه کلیدها باید با ماده عایق ساخته شود و مفروش گردد و یا در مقابل تابلوهای مذکور سکوی عایق قرار داده شود.

 

فصل سوم : حفاظ قسمت های برق دار

:ماده  33 

جلوی قسمت های فلزی  برهنه مدارها و وسایل الکتریکی (مانند تابلوهای بزرگ برق) که ولتاژ مستقیم یا متناوب آن ها نسبت به زمین از 50 ولت بیشتر است و باید ضمن آن که برق دارند تنظیم یا کنترل شوند پیش بینی سکوی عایقی برای کارگران ضروری است.

فصل دهم: تعمیرات الکتریکی

ماده 150 -بند ب

تعمیرکارانی که با  دستگاه های الکتریکی کار می کنند باید علاوه بر استفاده از ابزارهای عایق بندی شده هنگام کار روی چهارپایه ها و سکوها یا فرش هایی که کاملا از زمین عایق شده باشند بایستند.

ماده 152 -بند ب

هنگام دست زدن به فیوزهای مدار برق دار کارگران روی چهارپایه ها یا فرش های عایق خشک بایستند.

:آیین نامه حفاظتی تاسیسات الکتریکی در کارگاهها 

:ماده 21 

درمحل استقرار افرادی که در نزدیکی کنترل کننده یا قسمتهای برق دار موتور کار می کنند، باید سکو یا کفپوش عایق مناسب در نظر گرفته شود

آشنایی با استاندارد IEC61111 

استاندارد (کار با برق- کفپوش عایق الکتریکی) در پانصد و پنجاه و چهارمین جلسه کمیته ملی استاندارد  برق و الکترونیک مورخ 16/12/89 مورد تصویب قرار گرفته است

هدف از تدوین این استاندارد تعیین الزامات مربوط به کفپوش های عایق الکتریکی ساخته شده از الاستومر بعنوان کفپوش هایی برای حفاظت الکتریکی کارکنان در تاسیسات الکتریکی می باشد

در همین راستا شرکت مشاورین پوششهای صنعتی کسری  به عنوان عضو رسمی سندیکای صنعت برق و کمیته ملی برق و الکترونیک ایران با استفاده از تکنولوژی روز دنیا اقدام به تولید کفپوش عایق برق مطابق با استاندارد IEC61111  نمود

 

: کفپوش عایق برق شرکت کسری مطابق استاندارد های  IEC61111- IEC60243:1 دارای گواهی آزمون از مراکز زیر است

-          آزمایشگاه مرجع فشار قوی پژوهشگاه نیرو  

-          دانشگاه صنعت آب و برق (شهید عباسپور) 

-          مرکز پژوهش متالورژی رازی.

 

مطابق استاندارد IEC61111 کفپوش های عایق برق بایستی به صورت رول باشد

 

:کیفیت ساخت کفپوش عایق برق

کفپوش عایق الکتریکی باید عاری از هرگونه ناصافی های فیزیکی مضر بر روی هر دو سطح باشد. بطورکلی هر گونه ناصافی مضر که یکنواختی سطوح را از بین برده و باعث برجسته شدن سطوح صاف می شوند نباید قابل قبول باشند˛ نظیر: سوراخهای خیلی ریز˛ شکاف ها˛ تاول ها ˛ بریدگی ها˛ مواد خارجی جاسازی شده رسانا ˛چین و چروک ها و فضای خالی (هوای در تله افتاده) که بخصوص مورد اخر می تواند صدمات جبران ناپذیری به همراه داشته باشد

کفپوش عایق برق طبقه خاصی از کفپوشهای لاستیکی با خواص ضد الکتریکی عالی میباشد که برای استفاده در مقابل تابلوهای برق ، پستهای برق و ایستگاههای فشار قوی کاربرد دارد. این کفپوش ها اپراتورها یا کارکنان واحد نگهداری و تعمیرات تجهیزات الکتریکی را در برابر برق گرفتگی و شوکهای الکتریکی احتمالی محافظت مینماید و باید در مکانهایی که احتمال خطرات جانی و ایمنی بالاست مورد استفاده قرار گیرد

ثابت ماندن خواص عایقی لاستیک با طرز ترکیب آن ( کامپاندینگ ) مرتبط می باشد و هر گونه ماده افزودنی (رنگ ها و فیلر ها ، مواد محافظ و پروسه پخت ) در میزان مقاومت الکتریکی لاستیک تاثیر گذار خواهد بود

کفپوش عایق برق باید در مکانهایی که پرسنل بصورت ایستاده مقابل تجهیزات مشغول به کار هستند مورد استفاده قرار گیرد. افرادی که در معرض خطر هستند باید روی کفپوش قرار بگیرند تا از آنها در مقابل شوکهای  الکتریکی که از طریق پا و اتصال به زمین ایجاد میشود محافظت شود

از آنجائیکه فیلر کربن بلک ( Carbon Black ) مقاومت الکتریکی را به شدت کاهش داده و باعث نوسان میزان رسانایی در نقاط مختلف کامپاند میشود ، شرکت کسری اقدام به اصلاح فرمولاسیون و جایگزین کردن این فیلر با افزودنیهای خاص نموده است. بدین صورت محصول بدست آمده علاوه بر داشتن ویژگی غیر قابل مشتعل شدن (خاصیت خودخاموش شوندگی) ، از نظر هدایت جریان الکتریسیته نیز به خواص عایقی بسیار بالایی دست یافته است  بطوریکه میانگین ولتاژ شکست این محصول با ضخامت 3 میلیمتر  به 53 هزار ولت میرسد

برای این که کفپوشی بعنوان عایق برق مورد استفاده قرارگیرد علاوه بر آزمون های الکتریکی متداول جهت تعیین ولتاژ شکست میانگین مطابق استاندارد IEC61111  نیاز به انجام آزمون های مکانیکی شامل مقاومت در برابر سوراخ شدن-مقاومت در برابر اسید و مقاومت در برابر روغن˛ آزمون های حرارتی شامل مقاومت برودتی و آزمون تعیین خاصیت خود خاموش شوندگی می باشد

هم چنین جهت تعیین کلاس عایقی مطابق جدول 4 استاندارد IEC61111 نیاز به انجام آزمون های

 Voltage Proof- Voltage Withstand نیز می باشد. به عنوان نمونه جهت تعیین کلاس عایقی کفپوش عایق برق با ضخامت 3 میلیمتر اقدامات زیر انجام گرفته است

:آزمون Proof  ولتاژ متناوب 

در این آزمون کفپوش عایقی به ابعاد 100 cm x  100 cm بین دو صفحه فلزی قرار می گیرد. الکترود بالایی به منبع ولتاژ و الکترود پایینی به  زمین متصل می شود. ولتاژ با نرخ 1kV/s  تا میزان ولتاژ Proof  مشخص شده درجدول 4 استاندارد افزایش می یابد و به مدت 3 دقیقه در این ولتاژ باقی می ماند.

این آزمون بر روی نمونه دیگر نیز تکرار می شود

کد نمونه

ضخامت نمونه

(mm)

نرخ افزایش ولتاژ

(kV/s)

ولتاژ اعمالی (kV) 

 

مدت زمان اعمال ولتاژ

(s)

STH93120-6 

3 

1 

20 

180 

 

ملاک قبولی آزمون

عدم وقوع شکست الکتریکی داخلی در زمان انجام آزمون

 

نتیجه

در زمان انجام آزمون˛ شکست الکتریکی مشاهده نشد.

:آزمون پایداری ولتاژ متناوب

در این آزمون یک نمونه از کفپوش عایقی به ابعاد  15 cm x 15 cm در داخل یک محفظه و بین دو الکترود برنجی استوانه ای شکل قرار می گیرد. داخل محفظه با روغن ترانس پر می شود و منبع ولتاژ به دو الکترود متصل می گردد

ولتاژ با نرخ 1kV/s تا میزان ولتاژ پایداری مشخص شده در جدول 4 استاندارد 30kV افزایش می یابد˛ سپس کاهش می یابد

 

کد نمونه

ضخامت نمونه

(mm)

نرخ افزایش ولتاژ

(kV/s)

ولتاژ پایداری اعمالی (kV) 

 

STH93120-1 

3 

1 

30 

STH93120-2 

3 

1 

30 

STH93120-3 

3 

1 

30 

STH93120-4 

3 

1 

30 

STH93120-5 

3 

1 

30 

 

ملاک قبولی آزمون

عدم وقوع شکست الکتریکی داخلی در زمان انجام آزمون

 

نتیجه

در زمان انجام آزمون˛ شکست الکتریکی مشاهده نشد.


 

:جدول  راهنمای انتخاب کفپوش عایق برق با توجه به بیشینه ولتاژ مصرفی مطابق استاندارد اروپایی IEC61111 

کلاس عایقی

A.C

V(r.m.s)

D.C

V

0

1000

1500

1

7500

11250

2

17000

25500

3

26500

39750

4

36000

54000

 

 

با توجه به عملکرد کفپوش ها مطابق استاندارد IEC61111  می توان گفت که کفپوشها برای استفاده در سیستمهای با ماکزیمم ولتاژ نامی 17000 V مناسب می باشند و به عبارتی کلاس عایقی این کفپوش ها با کلاس های عایقی صفر- یک و دو مطابقت دارد

 

از دیگر مشخصه های برتر کفپوش عایق برق شرکت کسری ، تولید لایه به لایه با ضخامت های یک میلیمتری میباشد که بکارگیری این تکنولوژی ضمن تقویت و توزیع یکسان  مقاومت الکتریکی در تمام سطح  ورق لاستیک ، نقاط ضعف موضعی احتمالی را نیز همپوشانی میکند

:برخی از ویژگی های منحصر به فرد کفپوش عایق برق کسری به شرح زیر می باشد

 

  1. دارای خاصیت خودخاموش شوندگی (غیر قابل اشتعال در زمان تماس مستقیم با شعله)
  2. دارای خواص مکانیکی مطلوب جهت حرکت ترولی و تجهیزات الکتریکی سیار
  3. مقاوم در برابر پارگی و خراشیدگی
  4. تولید شده با مواد عاری از مشتقات هادی جریان الکتریسیته ، نظیرکربن بلک برای کفپوشهای عایق برق فشار قوی
  5. دارای مقاومت کافی در برابر عبور جریانهای مستقیم و متناوب
  6. خواص ضد سایشی مناسب
  7. دارای بافت برجستۀ سطحی ضد لغزش
  8. داری کاربرد در تمام زمینه های تولید و انتقال و توزیع و مصرف برق
  9. عدم شکنندگی در دمای انجماد

 

بدلیل دارا بودن پیوندهای پلیمری متراکم و افزودن مواد شیمیایی ضد میکروبی، کفپوش عایق برق کسری دارای خواص آنتی باکتریالی میباشد که آن را از سایر نمونه های مشابه متمایز میسازد.

 


:منابع

  1. 1.      مقدمه ای بر ایمنی و بهداشت برق: دکتر ایرج محمد فام، قاسم عراقی و مهندس علی حیدری تفرشی 
  2. 2.      ایمنی در برق: مهندس حسن شادکام انور و مهندس سجاد عبدالملکی 
  3. 3.      ارتقاء فرهنگ عمومی در بهره برداری ایمن از انرژی الکتریکی مجله ایمنی برق دکتر رضا نیک پیام 
  4. 4.      استاندارد ملی ایران 
  5. 5.    Stephenson, Joe. System safety 2000. Van Nostrand Reinhold, 1991.
  1. 6.    International electrical commission (IEC61111:2002)
  1. 7.     International electrical commission (IEC61111:2009)
  2. 8.    Howell, G., Ballard, G, Abdelhamid, T, and Mitropoulos P. (2002)
  3. 9.    Wallace, J.C., Vondanovich, S, j. (2003)

آخرین به روز رسانی (شنبه ۰۹ بهمن ۱۳۹۵ ساعت ۱۴:۲۳)